mesele 2: yazma sureci (II)

bu yazi,  mesele 1: problem tesbiti ve mesele 2: yazma sureci (I) baslikli yazilarin devami olarak yayinlanmistir.

akademik ortamda basa gelen sorunlarin da basinda gelen sorunun akademik yazma oldugunu coook onceden soylemistik. akademik yazma sorununun basinda gelen sorunun ise oncelikle problemin tesbiti, sonralikla da yazma sureci oldugunu dusundugumuzu de belirtmistik. sonra da yazma sureci kismini yarim birakip tekrar devam edecegimizin sozunu vermistik. ayni zamanda da How to Write a Better Thesis adli kitaptan faydalanarak bunlara cozum aradigimizi coktaaan yazmistik.

simdi gelelim asil meseleye:

konuya dair yayinladigimiz bir onceki yazi, daha cok akademik bir calismanin taslaginin cikarilmasi ve anahatlarinin ortaya konulmasina yardimci bilgiler icermekteydi. her bir bolumun birbirleriyle olan tutarliligi ve calismanin amacindan sapmadan, konuyu dagitmadan arastirma problemine odaklanilmasinin onemi vurgulanan hususlardan idi. simdi ise bahsettigimiz kitaba gore, her bir bolumu yazmaya basladiktan sonra ve yazilmasi suresince goz onunde bulundurulabilecek birkac tavsiye var paylasmak istedigim:

kitap diyor ki,

ey arastirmaci!

1. erken ve sık yaz. araştırmayla yazmanı paralel tut.

2. önce giriş bölümünü yaz, daha sonra diğer bölümleri yazdıkça bu giriş bölümüne geri dön.

3. her bir bölümün başında okuyucuya, bu bölümün neden tezde yer aldığını, neyi nasıl elde ettiğini açıkla.

4. bölümü giriş kısmında belirtilen amaç doğrultusunda mantık çerçevesinde ilerlet.

5. sonuç kısmının özetten ziyade bulgular üzerinde güçlü bir sonuç olmasına dikkat et.

6. sonuç kısmında belirtilen bulguların asıl metin içerisinde bahsi geçtiğini kontrol et.

7. bu sonuçların giriş bölümünde ifade olunan amaçla örtüşüp örtüşmediğini kontrol et.

kendi tecrubeme dayanarak soyluyorum ki, bu incelikleri goz onunde bulundurmadan yazdigim yazilarda danismanlarimdan en cok duydugum elestiri yazarken odaklanma problemimin oldugudur. fakat bu maddeleri goz onunde bulundurarak verdigim yazilar genelde onay almistir danismanlarim tarafindan…

boylelikle bu yazi dizisi de sona erdi. yeni yazi dizilerinde gorusmek uzere…

Advertisements

mesele 2: yazma süreci

daha önce akademik ortamda karşılaştığımız meselelerden problem tesbiti ile ilgili bir şeyler paylaşmıştım. bir diğer mesele ise, yazma süreci.

yurtdışında öğrenim görmek isteyen her öğrenci ya toefl ya da ielts tarzı, yabancı dil merkezli bir sınav almak zorunda. ben ielts’e girdim yıllar önce. sınav kitapçığının sonunda yazma ile ilgili bir kısım bulunuyor ve sizden 250 (350 de olabilir tam hatırlayamıyorum) kelimeyi geçmeyecek şekilde, verilen konuda bir parça yazmanız isteniyor. eğer sınavdan yeterli bir sonuç almışsanız master ya da doktora öğreniminize gönül rahatlığıyla başlayabiliyorsunuz. eğer bu sürecin başındaysanız bu gönül rahatlığının tadını doya doya çıkarmanızı tavsiye ederim. zira, okula başladıktan sonra pek rahatlık kalmıyor. ben masterdan başladım ve başladıktan yaklaşık iki ay sonra benden, aldığım her bir ders için 6000 kelimelik bir makale yazmam istendi. neredeyse sözel ağırlıklı her bölümde karşılaşılacak cinsten bir olay bu. çok da büyütmeye gerek yok. hatta ben birçok diğer arkadaştan daha şanslıydım, zira üstüne bir de sınava girmem gerekmiyordu. haa, 250 kelimelik ielts yazısı mı? peeeeh 🙂

öyle ya da böyle atlatıyorsunuz bu dönemi. sonuçta kime dert yanacaksınız? neyi dert yanacaksınız? masterı bitiremeyen kimseyi hatırlamıyorum.

master, doktoradan daha yoğun geçen bir dönem. iki gün rahat geçirseniz beş gün canınıza okur. ama iyi yanı şu ki, size doktorada olduğu gibi büyük beklentilerle yaklaşmıyorlar.

yukarıdaki karikatürü ilk gördüğümde çok beğenmiştim. yalnızca biz yabancı öğrencilerin değil, herhangi bir öğrencinin dahi yazma konusunda problemleri olabileceğini anlattığını en azından delillendirdiğini düşünmüştüm. yüreğime su serpildi :p

diğer taraftan, asıl mesele şu ki, akademik yazma deyince yalnızca anlamlı kelimeleri bir araya getirip afilli cümleler kurmak değil kastedilen. o cümlelerin birbirleriyle sağladıkları bütünlük de değil tek mesele.

benim değinmek istediğim, meselenin şu yanı ki, yazdığımız yazıda bizden belirli argümanlarla yola çıkmamız, bu argümanları tutarlı bir şekilde savunmamız, yeri geldiğinde mevcut literatürü eleştirmemiz ve tutarlı bir sonuca varmamız beklenmekte. Ben de dahil, tahminimce birçok doktora öğrencisinin sıkıntısının kaynağı da konsantre olup bir türlü yazmaya başlayamama…

yöntem, metod, kural gibi konular içeren kitaplara eskiden beri pek itimat etmezdim. ama gördüm ki, akademik hayat kural, disiplin ve metoddan ayrı düşünülemeyen bir dünya imiş. bir yerde karşılaştığım bir tavsiye üzerine how to write a better thesis adlı kitabı edindim. kitabın “güçlü bir başlangıç yapma” başlıklı bölümünü de oldukça faydalı buldum. amacım bu bölümden dikkatimi çeken birkaç tavsiyeyi yine bir dizi yazıda sizinle paylaşmak. aslında bu tarz kitaplarda ya da seminerlerde okuduğumuz ya da duyduğumuz birçok şey zaten bildiğimiz yahut biraz düşünsek çözebileceğimiz türden şeyler. hatta, eşim, bu tarz kitapları okuyarak harcağı vakti kendi araştımasıyla alakalı birkaç makale okumakla geçirmesinin daha uygun olduğunu düşünenlerden. hak vermek oldukça mümkün. fakat bazen, bazı şeyleri derli toplu önümüze sunulmuş somut bir şekilde görmek farkına varmamızı daha kolay hale getirebiliyor. en azından sanırım benim için öyle…

                                                * * * * *

bir araştırmacıdan beklenen şey öncelikle bir hipotezle yola çıkmasıdır ve daha sonra bu hipotezini sınamasıdır. kitaba göre bu sınama süreci akılcı ve yaratıcı düşüncenin bir karışımı olarak karşımıza çıkar ve yazmaya başlamak konusunda problemle karşılaşılmasının asıl sebebi, beynimizin yaratıcı kısmı ile akılcı kısmı arasındaki çatışmadan doğmaktadır. yazmaya başlayabilmek için de bu çatışmanın/gerilimin öncelikle bir çözüme kavuşturulması gerekmektedir. bu noktada, kitap, tabir yerindeyse akıl-ruh geriliminin hallolması amacı doğrultusunda birkaç tavsiye sunmakta:

  • teziniz hakkında akılcı düşünme

bu konuda başta gelen öneri tezin yapısı (thesis structure) üzerine sergilenmiş. kitap, her tez için geçerli olan kesin bir yapının olmadığını savunmakla birlikte, ideal bir tezin, okuyucuyu amaçtan sonuca mümkün olan en net ve direk şekilde ulaştıracak şekilde bir yapıya sahip olması gerektiğini savunmakta. fizik, biyoloji, sosyal bilimler ve çoğu insan bilimleri alanında uygulanabilir bir de tez yapısı örneği sunmakta:

tabloya göre, standart bir tez yapısı dört parçadan oluşuyor ve her bir parça da birden fazla bölüm (chapter) içerebiliyor. oklar da parçalar arasındaki mantık örgüsünü ifade ediyor imiş.

birinci parça giriş. burada fazla dallandırıp budaklandırmadan meseleyi araştırmamızı tabloda görülen meseleler bağlamında tanıtmamız bekleniyormuş bizden.

ikinci parça arkaplan aşaması. burada da amaç yine konuyu dağıtmadan araştırmamızı belirli bir yere oturtmak, bu zamana kadar ne olup bittiğine dair okuyucuya bir ön bilgi sağlamak ve eğer alan araştırması ise üzerinde çalışılan, bu alanla ilgili tanıtıcı bilgi vermek.

üçüncü parça araştırmanın merkezini teşkil etmekte. burada arka planda da az biraz değinilen ve kafada bırakılan soruları cevaplamaya yönelik anketler, deneyler ya da tartışmalar ortaya konulmalı.

dördüncü parça yani sentez parçası ise bizim konuya olan katkımızı ortaya koymaya yönelik bir parça. genellikle bir tartışma kısmı içerir ve arkaplanda özetlenen bilgi ışığında kendi sonuçlarımızı sınamaya yöneliktir. bu bölüm aynı zamanda birinci parçada ifade edilen amaca da karşılık gelmeli yani onunla örtüşmeli.

bu tabloya bağlı olarak yapılan çalışmanın başarılı bir yapıya sahip olacağını iddia ediyor kitap. bunu hallettikten sonra da halledilmesi gereken başka konulara da değiniyor. bunları da ömrümüz vefa eder de bir daha yazmak nasip olursa, başka bir yazıda paylaşmayı planlıyorum. her zamanki gibi yorum ve paylaşımlarınızdan memnuniyet duyarım.

…devam edecek…

mesele 1: problem tesbiti

ingiltere’de doktora yapan turk ogrencilerin, gorebildigim kadariyla, akademik ortamdaki en buyuk sorunlarinin basinda problem tesbiti ve akademik yazma gelmekte. burada bu mesele hakkinda  konuşmak amacım. oncelikle, her zaman vurguladigim gibi, bu noktadaki kendi tecrubemden yola cikarak sonuca varmaya calisacagim. dolayisiyle, burada yazdiklarim yalnizca ve yalnizca kendi gozlemlerime dayanmakta, her hangi bir kesinlik arzetmemekte ve elestiriye ya da duzeltmeye tamamen acik bulunmaktadir. problem, aynı zamanda, yurtdisinda doktora yapanlar kadar yurticinde yapanlara da hitap etmekte.

bir doktora ogrencisinin basina gelebilecek en buyuk hayal kirikliklarindan biri hic suphesiz, kendisinin cok cabaladigi, uzerinde kafa patlattigi, saatlerini harcadigi ve dahi ugruna uykularinin kactigi bir meselenin ertesi gun danismaninin onune konuldugunda reddedilmesi, degersiz gorulmesi ya da beklenilen degerin verilmemesidir. bu durum doktora ogrencilerinin tahminimce yuzde doksaninin en az bir kez basina gelir. bu ve buna benzer durumlar daha cok doktora asamasinin basindaki problem tesbiti asamasinda karsilasilir. tanidigim bir cok turk doktora ogrencisi bu sancili sureci benzer sekillerde yasadi maalesef. fakat bu surec bu kadar sancili olmak zorunda mi ya da soyle soralim: neden bu kadar sancili oluyor?

ilk olarak, ingiltere’deki uc tur danisman (supervisor) tipinden bahsedecegim. cunku danisman tipi ile turk ogrencilerin doktora sureclerinin mahiyeti ve sekli arasinda kuvvetli bir iliski oldugunu dusunuyorum. daha sonra da doktora probleminin yani uzerine doktora yapilan konunun onemini orneklemeye calisacak ve nihayetinde turk ogrencilerin bu konuda yasadiklari zorlugun kaynagi uzerine kafa yoracagim.

yaklasik dort yildir suregelen ingiltere’deki akademik hayatim boyunca uc cesit danisman tipiyle karsilastim diyebilirim:

birincisi, bir cok seyi ogrenciden bekleyen, doktora boyunca “evet guzel bir calisma” ya da “hayir bu olmamis, su su noktalari tekrar gozden gecir” demekle yetinen ve doktora boyunca ogrenciyi yapayalniz birakan danisman tipidir ki, bu tip, ingiltere egitim sistemi icerisinde en “ideal” olarak algilanan tez danismani tipidir. cunku sistem, ogrenciyi kendi basina arastirma yurutmeye ve akademik calisma yapmaya zorlamak uzere kurulmustur. (yaptiginiz tezin ne kapaginda ne diger sayfalarda danismaninizin adi gecmez. yalnizca tesekkur edersiniz, istiyorsaniz.) bu turden danismaniniz varsa yasayacaginiz en buyuk afallama, onun sizin de, yukarida bahsettigim, kendi kendinize bir seyler yapmayi telkin eden sistem gerceginin farkinda oldugunuzu varsaymasi ve fakat sistemin niteliklerini sizin surec icerisinde (aylar sonra da olabilir, yillar sonra da) farketmenizdir.

nadir de olsa, bir diger danisman tipi de vardir ki, bu danismanlar ogrenciyi kendisi yonlendirir, ne yapmasi gerektigini soyler, belirli zaman araliklariyla okuyacaginiz kitaplardan uzak duracaginiz kaynaklara kadar belirler. sert elestiriler yapmaz. iste bu tip de turk ogrencinin gozundeki ideal danisman tipidir, fakat gerek ingiltere yuksek ogrenim sistemine gerekse arastirma yetisi kazandirma acisindan cok kiymetli sayilmazlar. bu gruptaki danisman turune denk gelen turk ogrenci cogu zaman ‘sansli’dir ve pek de zorluk cekmez. fakat, nacizane kanaatimce, eger meselenin yani ozgur arastirma yapmanin onemini kavrayamazsa, akademik hayati bir ekmek kapisi olarak gormekten oteye gidemez.

bir diger danisman tipi de, ogrenciyle hic ilgilenmeyen, surekli ne kadar yogun oldugundan bahseden, emaillere dahi gec cevap veren, ogrenciyi ‘aman bosver’ moduna sokan danisman tipidir ki, her iki gruptan da beterdir ve benim tez danismanimi ilk grupta bahsi gecen turdeki bir danismanla degistirmeme yol acmistir. ayni durumla karsi karsiya kalanlarin, vakit kaybetmeden degisim yoluna gitmeleri gerekebilir.

danismaninizin bu gruplardan hangisine dahil oldugunu ancak tecrubeyle ya da yasanmis tecrubelerden istifade ile ogrenebilirsiniz. o yuzden danisman secme asamasi cok kritik bir asamadir, fakat kimseyi tanimiyorsaniz aslinda yapacak cok da bir seyiniz yoktur. ilk gruptan bir danismana denk gelenler, cok belali bir doktora sureciyle karsi karsiyadirlar ve bunun farkina cok erken bir asamada varirlar. en buyuk sorun da ‘problem tesbiti’ asamasinda kendisini gosterir. eger bu sancili asamayi atlatmissaniz sonrasi daha kolay gelecektir, fakat bu asamayi atlatmak tahmin ettiginizden daha uzun zaman alabilir.

doktora yapmayi yaygin bir deyim olan igneyle kuyu kazmaya benzetebiliriz. fakat burada kuyuyu kisinin katkida bulunmayi amacladigi akademik dunya olarak dusunursek zaten hazirda var olan bir kuyuyu daha da genisletmek olur amac. kuyuyu kazmaya calistigimiz igneye de doktorada uzerinde calistigimiz konu yani doktora problemimiz diyebiliriz sanirim. (bu igne doktora sonrasinda baska ignelerle yer degistirecektir. fakat kazilan kuyu hep ayni kalacaktir.) ignemiz yani ‘problem’ oyle bir sey olmali ki, 3-4-5 yil boyunca kuyuyu kazmaya dayanacak kadar guclu ve bir o kadar da islevsel olmali. ne kadar buyuk bir katki sagladigindan cok kuyuya, katki saglayip saglamadigini dusunmek zorundayiz once. iste bu noktalarda turk ogrenciler zorluklarla karsilasmakta. birincisi, ignenin ne kadar guclu ve dayanikli oldugunu dusunmeden ve ikincisi de katki saglayip saglamadigini irdelemeden kuyuya giriyoruz. buna soyle de diyebiliriz: 1) ongoruden yoksunuz. yani meseleyi enine boyuna dusunmeden, sonuclari ve sonraki asamalar hakkinda kafa yormak aklimiza bile gelmeden meseleye atliyoruz ki bu da bizi ikinci kusurumuza goturuyor. 2) sabirsiziz. yeterince zaman harcadigimizi, kafa yordugumuzu dusunsek de aslinda bir an evvel sonuca ulasmaya hedeflendigimiz icin aradaki onemli olabilecek ayrintilari gozden kaciriyoruz. tum bu yazdiklarim butun turk ogrencileri kapsamasamamakta tabi ki. fakat bu bahsi gecenlerin ortak problem olarak ortaya cikmasi meseleyi bireysellikten toplumsalliga tasimakta, diyebiliriz. bu baglamda universitedeki ogreticilerden universitelerin ogretim sistemlerine kadar bircok sey gozden gecirilmeli. aklima gelen bazi noktalar:

1. ogrencilere verilen ders sayisi mumkun oldugunca azaltilmali. donem basina 3 dersten fazla verilmemeli.

2. dersler, ogrenci merkezli yurutulmeli.ogretmeni empoze etmekten men etmeli, ogrenciyi dusunmeye sevketmeli.

akliniza gelen eklenecek noktalar olursa memnun olurum.

…devam edecek…